Tradycje kręglarstwa kościańskiego sięgają również średniowiecza i wiążą się z historią bractwa kurkowego. Istnieją przekazy historyczne z początku XIX w., świadczące o tym, że w Kościanie namiętnie grano w kręgle, dla rozrywki i hazardu.
Pierwszą publiczną kręgielnią był obiekt Bractwa Kurkowego. Już w 1845 r. istniała kręgielnia przy zajeździe Hermana Lorenza na Poznańskim Przedmieściu (obecnie ul. Piłsudskiego). Po przeciwnej stronie (gdzie pawilon PSS) w 1895 r. tor kręglarski miał restaurator Rudolf Krüger. W 1901 r. obiekt ten kupił Polak – Gracjan Lurc. Piękną krytą kręgielnię zbudował przy Viehmarkt (obecnie Plac Wolności) w 1901 r. mistrz budowy pieców Wilhelm Zugehör. W 1902 r. towarzystwo „Deutsche Turnverein rozpoczęło budowę pierwszej w Kościanie hali gimnastycznej (Turnhalle) przy której powstał tor kręglarski. Prawdziwą rewelacją na tamte czasy stanowiła kryta kręgielnia w lasku miejskim. W 1900 roku stolarz Leopold Nehrlich urządził tu bufet z prowizoryczną kręgielnią, na miejscu której w latach 1902 – 1903 kolejny właściciel przedsiębiorca Rudolf Rose wystawił restaurację z salą do tańca i nową kręgielnię., która służyła miastu przez wiele lat.
Dopiero po I wojnie światowej, na początku lat dwudziestych powstał Polski Klub Kręglarski „Jednośc”, którego prezesem był Ludwik Wenski, kupiec, rozstrzelany w dniu 2.10.1939 r. przez Komando SS na rynku w Kościanie z siedmioma innymi Polakami. Zachowała się tablica pamiątkowa ze zdjęciami członków klubu i prezesa, znaleziona również za szafą na kręgielni w Lesznie, która przekazana została przez p. Grzegorza Cwojdzińskiego do archiwum miejskiego w Kościanie na ręce Burmistrza w 2006 roku. Klub istniał tylko do 1930 r., bowiem większość kręglarzy przeszła do TG „Sokół”, a pozostali założyli już w 1926 r. nowy klub pod nazwą KK „Dobry Rzut”. Na prezesa tego klubu wybrano Kazimierza Lurca, którego brat Gracjan był właścicielem nowo-wybudowanej i otwartej dnia 3.07.1932 r. „kręgielni związkowej”, wyposażonej w sprowadzone z Niemiec nowoczesne urządzenia. W zawodach z okazji jej otwarcia uczestniczyli także kręglarze z Poznania, Śmigla i Leszna oraz zaproszeni na tą okoliczność przedstawiciele Polskiego Związku Kręglarskiego z Poznania. Klub rozwijał się bardzo dobrze i już w 1935 r. liczył 46 członków. Szczególne umiłowanie kreglarstwa wykazywali w Kościanie rzemieślnicy, ale w klubie reprezentowane były różne zawody. W sprawozdaniu burmistrza z 1934 r. napisano, że 90% członków KK „Dobry Rzut” to zwolennicy Stronictwa Narodowego, a 10% z nich popiera Bezpartyjny Blok Porozumienia z Rządem. Ale chyba nie sprawy polityczne były istotne w działalności klubu – najważniejsza była działalnośc rekreacyjno-towarzyska, nierzadko zakrapiana piwem. Prawdopodobnie w 1936 r. klub zmienił nazwę, lub wyłonił się z niego nowy klub o nazwie KK „Złota Ósemka”, co m.in. dokumentuje zachowane zdjęcie z dnia 21.05.1936 r. z meczu „Złotej Ósemki” z KK „Olimpia” Poznań. Kręglarze kościańscy działali aktywnie do 1939 r., utrzymując ożywione kontakty z klubami poznańskimi.
Mecz KK „Złota Ósemka” Kościan – KK „Olimpia” Poznań – 21.05.1936 r.
Wspólny obiad po meczu.
W statucie nadanym bractwu strzeleckiemu przez Przecława z Leszna Leszczyńskiego w 11636 r, natrafić można na wzmiankę, że gra w kręgle wywoływała określone zainteresowanie w Śmiglu. Grano w nią na kręgielni bractwa strzeleckiego i przy restauracjach. W mieście były co najmniej cztery kręgielnie: bracka, przy restauracji Hofli na ul. Leszczyńskiej, w hotelu Nowaka przy ul. Św. Wita oraz przy gospodzie w Śmiglu-Winnicy. Na kręgielni w hotelu Nowaka powstał na początku lat dwudziestych i działał do 1939 r. Obywatelski Klub Kręglarzy. Organizował on mistrzostwa klubowe, „kulania o premie” i zawody z udziałem kręglarzy z pobliskiego Kościana. Klub miał charakter elitarny, zrzeszał wyłącznie mężczyzn powyżej 27 roku życia, żonatych o ustabilizowanych dochodach (!). Klub ograniczał się do działalności rekreacyjno-towarzyskiej, stąd kontakty sportowe z innymi klubami miał znikome.
kregle w koscianie
